Đây là sự thật khiến hầu hết mọi người ngạc nhiên: bài tarot được phát minh để chơi trò chơi, không phải để bói tương lai.
Không có nhà huyền bí nào. Không có bí mật Ai Cập cổ đại. Không có hội kín nào cả. Chỉ là một nhóm quý tộc Ý vào những năm 1400 muốn có trò chơi bài sang trọng hơn để chơi sau bữa tối. Phần bói tương lai ư? Điều đó không xuất hiện cho đến ba trăm năm sau — và khi nó xuất hiện, về cơ bản là vì một người Pháp rất sáng tạo đã tự nghĩ ra toàn bộ.
Lịch sử thực sự của tarot hoang dã hơn, lộn xộn hơn, và thú vị hơn nhiều so với câu chuyện nguồn gốc huyền bí mà hầu hết mọi người giả định. Nó liên quan đến các công tước thời Phục Hưng đặt vẽ bộ bài xa xỉ bằng tay, các trí thức Pháp bịa ra mối liên hệ với Ai Cập, một hội kín đã thực sự thay đổi lịch sử ma thuật, và một họa sĩ người Anh khốn khó mà những bức minh họa của cô trở thành hình ảnh được nhận diện nhiều nhất trong lịch sử bói toán.
Hãy bắt đầu từ đầu.
Hồi I: Quý Tộc Ý và Trò Chơi Bài Xa Hoa (Thập niên 1440)
Bài tây đến châu Âu từ thế giới Hồi giáo vào khoảng cuối những năm 1300. Đến đầu những năm 1400, chúng có mặt khắp nơi — mọi quán rượu, mọi cung đình, mọi phòng sau của thương nhân buồn chán. Bộ bài tiêu chuẩn có bốn chất (kiếm, cốc, đồng xu và gậy — nghe quen không?) và các lá số kèm lá hoàng gia. Về cơ bản là những gì chúng ta gọi là Arcana Nhỏ ngày nay.
Nhưng vấn đề với người giàu: họ luôn muốn thêm điều gì đó đặc biệt.
Khoảng năm 1440, tại các cung đình Milan và Ferrara ở miền bắc nước Ý, ai đó nảy ra một ý tưởng tuyệt vời: lấy bộ bài tiêu chuẩn và thêm vào một bộ lá "chiến thắng" có hình minh họa — trionfi trong tiếng Ý — có thể chủ bài các chất khác. Những lá bài thêm này miêu tả các nhân vật biểu tượng: Giáo Hoàng, Hoàng Đế, Bánh Xe Vận Mệnh, Thần Chết, Mặt Trăng, Mặt Trời. Chính xác hai mươi hai lá.
Nghe quen không? Những lá trionfi này chính là những gì chúng ta gọi là Arcana Lớn ngày nay.
Trò chơi họ chơi gọi là tarocchi (đó là nơi từ "tarot" bắt nguồn), và về cơ bản là trò ăn gian công phu — giống như Bridge, nhưng với bộ chủ bài cố định có Ác Quỷ và Người Treo Ngược. Giới quý tộc thuê họa sĩ vẽ tay những lá bài này trên giấy dát vàng. Bộ bài còn tồn tại nổi tiếng nhất, bộ Visconti-Sforza (khoảng 1450), được tạo cho gia đình Công tước Milan và có những minh họa lá vàng tuyệt đẹp vẫn khiến bạn trầm trồ 575 năm sau.
Điều quan trọng ở đây: trong suốt ba thế kỷ đầu tiên tồn tại, bài tarot hoàn toàn không liên quan gì đến bói toán. Chúng là quân bài. Quân bài đắt tiền, xinh đẹp — nhưng vẫn chỉ là quân bài.
Không ai trải bài. Không ai hỏi về đời tình cảm. Kẻ Ngốc không phải biểu tượng của khởi đầu mới — nó là lá joker, quân bài đặc biệt trong trò chơi ăn gian. Lá Thần Chết không đại diện cho sự chuyển hóa — nó chỉ có nghĩa bạn có thể chủ bài Vua Cốc của ai đó.
Trò chơi lan khắp nước Ý, sang Pháp (nơi nó trở thành tarot), và cuối cùng lan khắp châu Âu. Trong khoảng ba trăm năm, tarot chỉ có thế: một trò chơi bài Ý trở nên phổ biến.
Rồi người Pháp xuất hiện.
Hồi II: Các Nhà Huyền Bí Pháp Thay Đổi Tất Cả (Thập niên 1780)
Thời Khai Sáng là giai đoạn thú vị. Một mặt, lý trí và khoa học đang định hình lại tư tưởng châu Âu. Mặt khác, có một phong trào phản kháng lớn của những người say mê huyền bí, trí tuệ cổ đại, và mọi thứ liên quan đến huyền thuật. Trong mảnh đất mâu thuẫn màu mỡ này, sự nghiệp huyền bí của tarot đã được sinh ra.
Năm 1781, một giáo sĩ kiêm Hội viên Tam Điểm người Pháp tên Antoine Court de Gébelin xuất bản cuốn sách Le Monde Primitif. Trong đó, ông đưa ra tuyên bố sẽ thay đổi quỹ đạo của tarot mãi mãi:
Bài tarot thực ra là trí tuệ bí mật của Ai Cập cổ đại, được các thầy tư tế Ai Cập mã hóa dưới dạng lá bài để bảo tồn tri thức khỏi bị hủy diệt.
Đó hoàn toàn là bịa đặt. Không có bằng chứng nào cả. Court de Gébelin không đọc được chữ tượng hình Ai Cập (không ai đọc được vào thời điểm đó — Phiến đá Rosetta sẽ không được giải mã cho đến 40 năm sau). Ông về cơ bản nhìn vào hình ảnh trên bài tarot, thấy vài thứ có vẻ giống Ai Cập, và xây dựng một lý thuyết công phu xung quanh nó.
Nhưng mọi người yêu thích nó.
Thời điểm hoàn hảo. Châu Âu đang bị cuốn vào "cơn sốt Ai Cập" — nỗi ám ảnh văn hóa về Ai Cập cổ đại sẽ chỉ tăng mạnh hơn sau chiến dịch Ai Cập của Napoléon năm 1798. Ý tưởng rằng bài tarot chứa đựng trí tuệ cổ đại thật lãng mạn, kỳ lạ, và không thể cưỡng lại. Không ai muốn nghe rằng chúng chỉ là bài tây của người Ý.
Ngay sau Court de Gébelin là Jean-Baptiste Alliette, một nhà huyền thuật Pháp lấy bút danh bằng cách đảo ngược họ: Etteilla. Khoảng năm 1785, Etteilla trở thành người đầu tiên trong lịch sử ghi nhận kiếm sống bằng nghề đọc bài tarot chuyên nghiệp. Ông xuất bản các hệ thống chi tiết để dùng bài tarot bói toán, tạo ra các trải bài, gán ý nghĩa bói toán cho mỗi lá bài, và về cơ bản phát minh ra việc đọc bài tarot như chúng ta biết ngày nay.
Hãy suy nghĩ điều đó một chút. Mọi người đọc bài tarot từ xưa đến nay — mọi trải bài bạn từng thấy, mọi câu "lá bài này có ý nghĩa gì?" bạn từng hỏi — đều có thể truy nguồn về một người Pháp duy nhất vào thập niên 1780 đã lấy một trò chơi bài Ý và nói, "thực ra, giờ cái này dùng để bói tương lai."
Toàn bộ truyền thống bói bài tarot về cơ bản được phát minh trong một thế hệ, bởi những người thực sự tin (hoặc ít nhất tuyên bố) rằng họ đang khôi phục tri thức cổ đại thay vì tạo ra thực hành mới.
Hồi III: Hội Kín và Golden Dawn (Thập niên 1880)
Nếu các nhà huyền thuật Pháp gieo hạt, thì các hội kín thời Victoria đã nuôi nó thành rừng.
Cuối thế kỷ 19 chứng kiến sự bùng nổ của các tổ chức huyền bí khắp châu Âu, nhưng không tổ chức nào có ảnh hưởng hơn Hermetic Order of the Golden Dawn, được thành lập tại London năm 1888. Golden Dawn là một hội ma thuật bí mật có thành viên bao gồm nhà thơ W.B. Yeats, nữ diễn viên Florence Farr, và (khét tiếng nhất) nhà huyền thuật Aleister Crowley.
Golden Dawn đã nâng tarot lên một tầm cao mới. Các thành viên tạo ra hệ thống công phu kết nối bài tarot với:
- Chiêm tinh học — mỗi lá Arcana Lớn được gán một cung hoàng đạo hoặc hành tinh
- Kabbalah — 22 lá Arcana Lớn được ánh xạ lên 22 con đường của Cây Sự Sống
- Số học — các lá số có ý nghĩa số học sâu xa
- Ma thuật nguyên tố — bốn chất bài được liên kết với lửa, nước, khí và đất
Trước Golden Dawn, tarot là công cụ bói toán với chút hương vị huyền bí. Sau Golden Dawn, nó là cả một hệ thống — khung biểu tượng có thể kết nối với hầu hết mọi truyền thống huyền bí phương Tây. Đây là lý do tarot hiện đại cảm thấy giàu có, nhiều tầng, sâu sắc đến vậy. Chiều sâu không đến từ Ai Cập cổ đại. Nó đến từ một nhóm nhà huyền thuật Victoria xuất sắc đã xây dựng nó, từng viên gạch một.
Golden Dawn cũng thực hành ma thuật nghi lễ (vâng, thật đấy), và bài tarot đóng vai trò trong các buổi lễ. Thành viên được yêu cầu tự tạo bộ bài tarot cá nhân như một phần đào tạo ma thuật. Hai trong số những thành viên đó sẽ tạo ra hai bộ bài tarot có ảnh hưởng nhất trong lịch sử.
Hồi IV: Bộ Bài Thay Đổi Tất Cả (1909)
Năm 1909, một thành viên Golden Dawn tên Arthur Edward Waite hợp tác với họa sĩ Pamela Colman Smith để tạo bộ bài tarot mới. Nó sẽ trở thành bộ bài quan trọng nhất trong lịch sử tarot — bỏ xa mọi bộ bài khác.
Pamela Colman Smith (bạn bè gọi là "Pixie") là một người hấp dẫn: họa sĩ và người kể chuyện đa chủng tộc, song tính, thuộc tầng lớp lao động ở London thời Edward. Cô cũng là thành viên Golden Dawn và nghệ sĩ thị giác tài năng với khả năng biến khái niệm trừu tượng thành hình ảnh hấp dẫn.
Waite cung cấp khung biểu tượng — dựa trên giáo lý Golden Dawn, tương ứng Kabbalistic và nghiên cứu mở rộng của mình. Smith làm điều chưa từng có trong lịch sử tarot: cô minh họa mọi lá bài bằng hình ảnh cảnh hoàn chỉnh, bao gồm tất cả 56 lá Arcana Nhỏ.
Đây là cuộc cách mạng. Trước đó, các lá số Arcana Nhỏ chỉ là sắp xếp hình học của biểu tượng chất bài — bốn cốc xếp hàng, bảy kiếm trong hoa văn. Nhàm chán. Smith vẽ cảnh: một phụ nữ bịt mắt giữa hai thanh kiếm, một người đàn ông bước đi khỏi tám chiếc cốc chồng lên nhau, một nhân vật nằm úp mặt với mười thanh kiếm trên lưng. Mỗi hình ảnh kể một câu chuyện.
Đổi mới duy nhất này — minh họa mọi lá bài — có lẽ là lý do tarot trở nên phổ biến như công cụ bói toán. Đột nhiên, bạn không cần nhiều năm nghiên cứu để đọc lá bài. Bạn có thể nhìn vào nó và trực giác hiểu điều gì đó. Ba Kiếm cho thấy trái tim bị ba lưỡi kiếm xuyên qua — bạn không cần sách để biết đó là đau lòng. Mười Cốc cho thấy gia đình hạnh phúc dưới cầu vồng — ý nghĩa ngay trước mắt.
Bộ bài được Rider & Company xuất bản (vì thế có tên "Rider-Waite" hay "Rider-Waite-Smith"), và dù là một trong hàng trăm bộ bài tarot được tạo ra qua nhiều thế kỷ, nó đã trở thành bộ bài tarot. Hình ảnh của nó chiếm ưu thế đến mức khi hầu hết mọi người hình dung lá bài tarot, họ đang hình dung minh họa của Smith.
Pamela Colman Smith được trả một khoản phí cố định cho công việc — tương đương khoảng năm bảng Anh (khoảng 800 đô la ngày nay) — và không nhận tiền bản quyền. Cô không bao giờ được công nhận trong suốt cuộc đời vì đã tạo ra bộ tác phẩm nghệ thuật được tái bản nhiều nhất trong lịch sử bói toán. Cô mất năm 1951 trong nghèo khó và vô danh. Đóng góp của cô không được thừa nhận rộng rãi cho đến thế kỷ 21.
Hồi V: Từ Văn Hóa Phản Kháng Đến Điện Thoại Của Bạn (Thập niên 1960–Nay)
Nửa đầu thế kỷ 20, tarot vẫn là sở thích ngách — thứ được thực hành trong giới huyền thuật và phòng bói, bị xã hội chính thống nhìn với ánh mắt nghi ngờ. Rồi thập niên 1960 đến.
Phong trào văn hóa phản kháng đón nhận tarot với vòng tay mở rộng. Nó phù hợp hoàn hảo với sự từ chối tôn giáo truyền thống và khát khao tâm linh thay thế của thời đại. Tarot vừa huyền bí vừa cá nhân, vừa có cấu trúc vừa mở cho diễn giải, trông cổ xưa nhưng dễ tiếp cận. Đó là công cụ hoàn hảo cho thế hệ muốn khám phá ý thức mà không cần đến nhà thờ.
Thập niên 1970 mang đến tarot thị trường đại chúng. US Games Systems bắt đầu xuất bản các phiên bản giá phải chăng của bộ bài Rider-Waite, khiến nó có mặt ở mọi hiệu sách và cửa hàng tại Mỹ. Doanh số bùng nổ. Các bộ bài mới xuất hiện ồ ạt — bộ bài nữ quyền, bộ bài thiên nhiên, bộ bài nghệ thuật trừu tượng, bộ bài mèo (vâng, thật đấy).
Phong trào New Age thập niên 1980 và 90 tiếp tục đưa tarot vào dòng chính. Nó chuyển từ công cụ "bói tương lai" sang công cụ "khám phá bản thân" — ít dự đoán tương lai hơn mà nhiều thấu hiểu chính mình hơn. Các nhà trị liệu và tư vấn bắt đầu đưa tarot vào thực hành. Sách tái định nghĩa các lá bài như các nguyên mẫu tâm lý thay vì dự đoán huyền bí.
Rồi internet xuất hiện.
Kỷ nguyên số đã làm điều đáng kinh ngạc: khiến tarot phổ biến hơn bất kỳ thời điểm nào trong 600 năm lịch sử. Ứng dụng, trang web, tài khoản mạng xã hội dành riêng cho rút bài hàng ngày, kênh YouTube có hàng triệu người theo dõi đọc bài tarot — tarot đã bùng nổ vượt xa mọi điều các nhà huyền thuật Pháp hay Golden Dawn có thể tưởng tượng.
Ngày nay, tarot là ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ đô la. Có hàng nghìn thiết kế bộ bài, từ truyền thống đến thử nghiệm táo bạo. Mọi người dùng tarot để tự chiêm nghiệm, lấy cảm hứng sáng tạo, đưa ra quyết định, xử lý cảm xúc, và vâng — vẫn để bói tương lai. Bài tarot đã chứng tỏ khả năng thích ứng đáng kể, mang ý nghĩa khác nhau cho các thời đại khác nhau trong khi vẫn giữ sức mạnh biểu tượng cốt lõi.
Sợi Dây Kết Nối Tất Cả
Đây là điều tôi thấy hấp dẫn về lịch sử tarot: tại mỗi bước ngoặt lớn, ai đó nhìn vào những lá bài này và thấy nhiều hơn bản chất của chúng.
Quý tộc Ý thấy nhiều hơn một trò chơi bài — họ thấy cơ hội để biểu đạt nghệ thuật và chơi trí tuệ. Các nhà huyền bí Pháp thấy nhiều hơn bài tây Ý — họ thấy (hoặc tưởng tượng) trí tuệ của nền văn minh cổ đại. Golden Dawn thấy nhiều hơn công cụ bói toán — họ thấy bản đồ hoàn chỉnh của ý thức con người. Pamela Colman Smith thấy nhiều hơn sơ đồ biểu tượng — cô thấy những câu chuyện đang chờ được minh họa. Và người thực hành hiện đại thấy nhiều hơn hiện vật lịch sử — họ thấy tấm gương để thấu hiểu bản thân.
Đó là phép thuật thực sự của tarot. Không phải bản thân lá bài, mà là bản năng con người tìm kiếm ý nghĩa trong biểu tượng — nhìn vào hình ảnh và cảm thấy nó đang nói với điều gì đó sâu xa và không thể diễn tả bằng lời bên trong bạn. Bản năng đó giống nhau dù bạn là Công tước Milan chơi tarocchi năm 1450 hay ai đó rút lá bài ngẫu nhiên trên điện thoại ngày hôm nay.
Lá bài không thay đổi nhiều trong 600 năm. Chúng ta mới là người thay đổi.
Tò mò muốn trải nghiệm truyền thống kéo dài sáu thế kỷ? Rút lá bài tarot ngẫu nhiên và xem điều gì nói với bạn — không cần bí ẩn Ai Cập.